Computing
De samenleving vertrouwt steeds meer op geavanceerde rekenkracht om de overgang naar hernieuwbare energiesystemen te ondersteunen, gepersonaliseerde geneeskunde te ontwikkelen, digital twins te gebruiken en de gevolgen van klimaatverandering te voorspellen. Dit houdt in dat gebruik wordt gemaakt van het state-of-the-art digitale infrastructuurecosysteem via collaboratieve, verbonden platforms, diensten en producten die bijvoorbeeld analyse en virtuele experimenten mogelijk maken. Zeer krachtige supercomputers (exascale computing) spelen een belangrijke rol bij het verwerken van enorme hoeveelheden data, op een schaal die voorheen onvoorstelbaar was.
Binnen dit landschap bereikt computing een cruciaal punt waarbij de combinatie van data, AI, cloud en met quantumtechnologie-ondersteunde supercomputing een steeds belangrijkere rol zal spelen in ons vermogen om informatie te verwerken. Deze cruciale verschuiving wordt aangedreven door snelle ontwikkelingen op het gebied van AI, met een sterke toename van de vraag naar rekenkracht die de grenzen van klassieke methoden overschrijdt. Bovendien vertraagt de wet van Moore, nu siliciumtransistors hun fysieke grenzen naderen. Dit stimuleert het onderzoek naar opkomende technologieën en paradigma's, evenals hun impact op computing voor wetenschap, onderzoek en onderwijs.
Tegelijkertijd staan computerfaciliteiten onder druk vanwege de grote energiebehoefte die nodig is voor dataverwerking en infrastructuurkoeling. Dit verlegt de grenzen van traditionele benaderingen en stimuleert inspanningen om te komen tot robuuste en energiezuinigere infrastructuren.
Wereldwijd groeit de aandacht voor geavanceerde computing-ecosystemen als strategische middelen voor wetenschap, innovatie en groei, en wordt er voortdurend gepleit voor de nodige langetermijninvesteringen. Computing, data en digitale infrastructuren krijgen steeds meer erkenning op internationale fora en bieden mogelijkheden voor kennis en duurzame maatschappelijke ontwikkeling. In de Europese Unie, Azië, Afrika, Amerika en andere geopolitieke regio's zijn publieke dialogen gestart en projecten gelanceerd om computerecosystemen te versterken, waarbij ze het belang ervan voor onderzoek, de economie en de samenleving erkennen.
In Nederland publiceerde NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek), in samenwerking met SURF, een rapport # waarin de behoeften aan rekenkracht voor versnelde wetenschappelijke ontdekkingen worden besproken. Naast NWO leggen ook steeds meer onderzoekers en onderzoeksnetwerken de nadruk op het groeiende belang en de toenemende vraag naar geavanceerde computing voor onderzoek in alle disciplines.
Tegelijkertijd heeft IPN (ICT Research Platform Nederland) het belang benadrukt van langetermijn strategische investeringen in Nederland in vergelijking met internationale referenties, met name in het licht van Europa’s ambitie op het gebied van digitale soevereiniteit, kennisontwikkeling en economische concurrentiekracht.
Deze ontwikkelingen ontwikkelen zich in samenhang en oefenen invloed uit op technologische innovatie, beleidsvorming, bedrijfsmodellen en investeringsstromen, met implicaties voor de geopolitieke verhoudingen, de mondiale strijd om talent en de wetenschappelijke en economische impact.
Dit hoofdstuk belicht de belangrijkste technologische transities in computing en hun mogelijke gevolgen voor de onderzoeks- en onderwijsecosystemen.